Jaarrede 2025 Tom Laus

Herdenkingsmoment  op 25/03/2025 naar aanleiding van de jaarlijkse herinnering aan en aandacht voor de grenzeloze misdaad het Joods volksdeel in Beverwijk/ Wijk aan Zee aangedaan.

 

Meneer de burgemeester, weleerwaarde rabbijn en geachte herdenkenden,

 

Ik heb bij de voorbereiding hiervan gelezen de voordrachten van enkele van mijn voorgangers te weten de heren Dick Kuijs, Jan de Wildt, Ben Davidson en Mark Verschoor, waarbij ik de reden van de heer Davidson bijzonder indringend vind en van een kwaliteit welke ik niet zal kunnen evenaren.

 

Beverwijk had zwaar te lijden onder de misdaden van de Nazi’s begaan door vaak gewone niet uitzonderlijke Duitsers onder leiding van enthousiaste volgers van de misdadige NSDAP elementen in de SS, Kripo, Sipo en andere criminele instellingen helaas veelal bijgestaan door Nederlandse politie ambtenaren, trein- en tramvervoerders, gemeenteambtenaren en kwaadwillenden zo niet door verraders.

 

Veel onderzoek naar locale omstandigheden is gedaan door de heren Wim Spruit en Jan van Baar ( Alkmaar). Respect en hulde voor hun werk.

 

Daar waar in iedere voorgaande herdenking wordt gesteld dan wel gehoopt ‘ datnooit weer! ‘ staat hier tegenover het interview met de historici Bert Schrijver en Ruth Peeters in een recent artikel van het  NIW, die het hebben over een diepgeworteld Europees antisemitisme steunend op een eeuwenlange Christelijke traditie waarbij inmiddels gekomen is een bepaalde moslim anti attitude, welke helaas een  brede navolging ondervindt.

 

Ik ben niet zo overtuigd van het ‘ dat nooit weer! ‘. Professor Jacques Presser liet in het opschrift van zijn tweedelig standaardwerk ‘Ondergang’ opnemen ‘ homohomini lupus ‘ in klare taal ‘ de mens is voor de mens een wolf ‘ wellicht met een vernisje van beschaving dat snel kan eroderen ( het laatste is een toevoeging van mij LL )

 

Mijn voorgangers zonder uitzondering behoren tot de na oorlogse generatie zelf beoordeel ik mij als een 1,5 ste generatie te weten noch behorend tot de eerste noch tot de tweede.

Alvorens U iets te vertellen over mijn persoonlijke gevoelens en verwerking van de industriële vernietiging van ons volksdeel en van nog vele anderen heb ik er behoefte aan om onderstaand enige feiten te vermelden welke overigens van algemene en historische bekendheid zijn dan wel eerder door mij aan de orde zijn gesteld bij de boekpresentatie van het werk van Wim Spruit.

———-

Vandaag staan wij hier bij het Joods Namen monument Beverwijk, een plek van herinnering, rouw en van waarschuwing het laatste is zeker niet overbodig in het huidige tijdsgewricht.

 

Wij spreken namen uit van de Joodse inwoners van Beverwijk en Wijk aan Zee, die zijn weggevoerd ( 205 in aantal ), en vernietigd. Slachtoffers met familie, kinderen, buren , collega’s en vrienden.

 

U weet genoegzaam dat de Jodenvervolging het idee was  van een waanzinnige door het Duitse volk democratisch gekozen leider/Rijkskanselier bedoeld om een heel volk systematisch en later industriëel uit te roeien.

 

De bezetter ging als een hyena genadeloos te werk: razzia’s, deportaties, vernietigingskampen waarin dehumanisering  en moord het dagelijks werk was met inschakeling van Joodse gevangenen. De Nazi’s maakte bij hun acties graag gebruik van de Nederlandse overheden en in de kampen van de slachtoffers die dan later weer aan de beurt kwamen om te worden vermoord. Een sinister systeem van de Nazi’s.

 

 

Ik hoef U niet in herinnering te brengen de hel van Westerbork, Vucht, Amersfoort, Auschwitz, Sobibor , Dachau en Maidanek en vele andere kampen.

 

 

Wat na de oorlog tot grote ergernis heeft geleid is dat de commandant van Westerbork Albert Gemmeker heer en meester over het leven van de vervolgden in die tijd, welke persoon zelf nota bene zeer angstig was voor een oplegging van de doodstraf maar bij zijn berechting vrij kwam met een strafoplegging van een hechtenis van 10 jaar waarvan hij er 6 heeft uitgezeten en verder mocht hij gaan werken in de Limburgse mijnen.

 

De voorzitter van Hof voor Bijzondere rechtspleging ( een naïeve jurist genaamd mr. Maassen ) geloofde de leugenachtige bewering van Gemmeker dat hij niet bekend was met het lot van de joden nadat zij gedeporteerd waren en gebracht buiten Nederland terwijl hij hen wekelijks onder zijn leiding en toezicht in goederenwagen onder SS bewaking ingesloten had en afleverde aan de volgende sinistere schakel in het kwaad.

 

Zo organiseerde Gemmeker ondermeer de macabere 19 treinen bestemd voor Sobibor (lees daartoe het boek van dr. E.A. Cohen) niets stelde hij geweten te hebben van de bestemming en het lot van de getransporteerde families. Deze Gemmeker, die contacten had met oorlogsmisdadigers als Rauter, Lages , Aus der Fünten maar ook met Seys Inquart en zelfs éénmaal met Eichmann hetgeen hij later ontkende zou nooit hebben geweten van het lot van de gedeporteerden; welke rechter kon dat geloven!! Lees vooral de biografie van commandant Gemmeker vande historicus Ad van Liempt ( uitgeverij Balans 1919 ).

Een treurig voorbeeld van de na oorlogse bijzondere rechtspleging.

 

De geschiedenis van de tot de dood veroordeelde vier Nazi kopstukken van Breda laat ik hier buiten beschouwing maar niet dat het toenmalig staatshoofd koningin Juliana op basis van haar geweten weigerde de doodvonnissen te ondertekenen met als gevolg een levenslange opsluiting waarbij de ministers van justitie van Agt, Samkalden en Polak nog een rol hebben gespeeld.

———-

Er waren vervolgden die konden met hulp van goedwillenden onderduiken. In het diepste geheim werden huizen, schuren omgetoverd tot schuilplaatsen, kelders en zolders dienden mede daartoe.

 

 

In Beverwijk en Wijk aan Zee waren er moedige Nederlanders die hun leven en gezin waagden om de vervolgde mens te behoeden. Zij gaven onderdak maar ook hoop op overleven. Hier dienen met groot respect te worden vermeld:

 

 

 

————————

 

Het hoeft geen betoog dat deze helden hun beslissingen namen met groot gevaar voor eigen leven en dat van hun gezin. Eén van de kinderen Wentink vroeg later aan zijn moeder ‘waarom riskeerden jullie dit gevaar terwijl jullie zelf kinderen hadden?’ waarop moeder Wentink antwoordde ‘ je deed dit gewoon en sprong er in ‘.

 

 

Moeder Schuttevâer probeerde niet zonder risico bij ander Hoogoven personeel onderdak te vinden voor de vervolgde kinderen maar ving vaak bot, zo erg als bij mevrouw van B. ( naam bekend ) ging het er gelukkig niet aan toe; deze mevrouw vond dat de ‘joden maar voor zich zelf moesten zorgen. Zij had zelf voldoende eigen problemen’ Dit feit ontleen ik uit een mondelinge overlevering van moeder Schuttevaêr.

 

 

Er waren vaak mensen die de andere kant opkeken en begrijpelijkerwijs hierbij niet betrokken wilden worden maar veel ernstiger waren de gevallen van verraad voor kopgeld of uit overtuiging. Onderduikadressen werden verraden met rampzalige gevolgen voor onderduikers en onderduikgevers. Hun rol hoe pijnlijk ook mag niet onvermeld blijven.

———

Voor de joodse gemeenschap in Beverwijk was de oorlog een ramp. Families werden verscheurd en uitgewist. De plaatselijk bekende familie Davidson is daar een hartverscheurend voorbeeld van, zij waren hier thuis, zij hoorden hier maar werden vervolgd, opgepakt en vermoord. De hier aanwezige heer Ben Davidson heeft dit tijdens de herdenking van 25/03/2024 indringend verwoord met vermelding van 26 namen van leden van zijn familie die ten gronde zijn gericht.

 

 

Ik heb tijdens de boekpresentatie van Wim Spruit al melding gemaakt van de zeer te respecteren rol welke de bewoners aan de Kuikensweg hebben gespeeld door zich jegens de politie en/of bezetter nimmer uit te  laten over de nogal uitzonderlijke en riskante onderduiksituatie in het gezin Schuttevaêr-Velthuis waarbij niet onvermeld mogen blijven de namen van de Families Knaap, Kuil , Bakkum, Pletting, Berkhout en anderen. Postume hulde aan hen.

———-

Wat heeft dit alles voor mij en mijn verwerking gedaan? Auto introspectie is lastig maar het komt er op neer dat ik mij tot mijn 18 jaar van het verleden actief afsloot en mij puur instelde op de toekomst; nadien kwam langzaam het besef van het verleden met vragen als

 

En nog vele andere existentiële vragen welke tot op heden moeilijk zijn te beantwoorden. Een psychiatrische begeleiding van zes jaar door de onvolprezen Jan van der Lande in Bloemendaal heeft mij geen uitsluitsel kunnen geven. Het komt er op neer dat het oorlogsverleden als onderduikkind dat veel geluk heeft gehad een levenslange druk heeft gelegd met als gevolg ontkenning, afwijzing , zo genaamde vrolijkheid, facade gedrag en wantrouwen.

Het klinkt niet vrolijk maar het is zoals het is.

———-

Laat ik afsluiten;

Vandaag herdenken wij toenmalige stadgenoten, onschuldige mannen, vrouwen ,kinderen, gezinnen, opa’s en oma’s die ten gronde zijn gericht door een psychopaat met macht. ‘Dit nooit meer weer’ durf ik U niet mee te geven nu de wereld wordt beheerst door gevaarlijke lieden in Oost en West , die in korte tijd heel riskante standpunten hebben ingenomen onder wie een misdadiger in Rusland, een discutabele figuur in de Verenigde Staten en een super nationalistische heerser in China tegenwoordig praktisch wereldmachthebber nr 1/ met een snelle toename van het militair en economisch potentiëel dat voorbijstreving nastreeft van de V.S., dat het gevaar ziet en de wereldorde wil wijzigen zeker ten koste van Europa.

 

Het gevaar van aantasting van een democratische rechtsorde zoals wij die nu zien in de VS en delen van Europa moge niet overdrijven naar ons land.

Waakzaamheid is permanent geboden zoals professor Cleveringa jaren geleden op 26 november 1940 al betoogde in zijn beroemde reden naar aanleiding van het ontslag van de eminente rechtsgeleerde professor Emanuel Meijers en van mr. Lodewijk Visser president van de Hoge Raad met als gevolg sluiting van de Universiteit Leiden door de bezetter.

 

Los van het vorenstaande het moge U allen goed gaan en blijf behouden.

 

L. Laus